اعلامیه جهانی حقوق بشر

اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر چیست و چرا وضع شده است؟

اعلامیه جهانی حقوق بشر سندی است که به عنوان یک نقشه‌ی راه جهانی برای تامین آزادی و برابری و تضمین حقوق انسان‌ها در سراسر جهان عمل می‌کند.

اعلامیه جهانی حقوق بشر در تاریخ ۱۰ دسامبر سال ۱۹۴۸ میلادی (۱۹ آذر۱۳۲۷) اندکی پس از تأسیس سازمان ملل متحد در واکنش به «اقدامات وحشیانه‌ای که وجدان بشریت را [در جریان جنگ جهانی دوم] به درد آورد» به تصویب رسید. کشورهای عضو سازمان ملل با تصویب این اعلامیه، حقوق بشر را به منزله بنیان‌ آزادی، عدالت و صلح به رسمیت شناختند.

‌این اولین بار بود که کشورها در مورد آزادی‌ها و حقوقی که شایسته صیانت در سطح جهانی هستند هم‌صدا شدند و تاکید کردند که همه انسان‌ها در سراسر جهان باید از آزادی، برابری و زندگی توام با کرامت انسانی بهره‌مند شوند.

تنظیم اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۶ با شرکت یک کمیته ویژه‌ی تنظیم پیش‌نویس، متشکل از نمایندگان طیف وسیعی از کشورها از جمله آمریکا، لبنان و چین آغاز شد. بعداً کمیته‌ی پیش‌نویس گسترش پیدا کرد تا نمایندگان کشورهای استرالیا، شیلی، فرانسه، اتحاد جماهیر شوروی و انگلیس هم در آن حضور پیدا کنند و بدین ترتیب روند تنظیم سند بتواند از مشارکت دولت‌هایی از مناطق مختلف با زمینه‌های مذهبی، سیاسی و فرهنگی متفاوت بهره‌مند شود. سپس، اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط همه اعضای «کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل» مورد بحث و بررسی قرار گرفت و در نهایت توسط مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۴۸ به تصویب رسید.

این اعلامیه ۳۰ حق و آزادی را بر می‌شمارد که به همه انسان‌ها تعلق دارند و هیچ دولت و نهادی مجاز نیست این حقوق را از انسان‌ها سلب کند. حقوق مندرج در این سند تا به امروز مبنای قوانین بین‌المللی حقوق بشر بوده‌اند. اعلامیه جهانی حقوق بشر ‌همچنان سندی زنده است و بیش از هر سند دیگری در جهان به زبان‌های مختلف ترجمه شده است.

اعلامیه جهانی حقوق بشر سندی برجسته و یک نقطه‌ی عطف در تاریخ است. برای اولین بار در تاریخ، یک سند مورد قبول جهان تصویب شد که در آن همه انسان‌ها آزاد و برابر خوانده شدند، فارغ از این که چه جنسیت، نژاد، عقیده، مذهب و یا تفاوت‌های دیگری داشته باشند.

از جمله‌ی ۳۰ حق و آزادی اساسی که در اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده محافظت شدن در مقابل شکنجه، حق آزادی بیان و حق پناهجویی است. این اعلامیه شامل حقوق مدنی و سیاسی مانند حق حیات، حق برخورداری از آزادی و حق بهره‌مندی از حریم خصوصی نیز می‌شود. این اعلامیه همچنین حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مانند حق برخورداری از امنیت اجتماعی، سلامت و مسکن مناسب را در بر می‌گیرد.


بند ۱. تمام انسان‌ها آزاد و برابر به دنیا می‌آیند.
Catalina Vasquez ©
بند ۲. همه انسان‌ها، فارغ از نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، عقیده سیاسی و یا محل تولدشان، با هم برابرند.
Mojtaba Adibi ©
بند ۳. هر انسانی حق حیات و زیستن در آزادی و امنیت دارد.
Kamila Bassioni ©
بند ۴. هر انسانی حق دارد آزاد از بردگی زندگی کند.
Mario Pinheiro ©
بند ۵. هر انسانی حق دارد آزاد از شکنجه زندگی کند.
Kamila Bassioni ©
بند ۶. هر انسانی حق دارد در مقابل قانون به رسمیت شناخته شود.
Subin Yang ©
بند ۷. ما همه در پیشگاه قانون برابر هستیم.
Mario Pinheiro ©
بند ۸. هر انسانی حق دارد که در صورت نقض حقوق‌اش، خواهان اجرای عدالت شود.
Catalina Vasquez ©
بند ۹. هر انسانی حق دارد از دستگیری، بازداشت یا تبعید خودسرانه مصون بماند.
Kamila Bassioni ©
بند ۱۰. هر انسانی حق دارد که به شکل عادلانه محاکمه شود.
Mojtaba Adibi ©
بند ۱۱. هر انسانی حق دارد که تا زمانی که گناهکاری وی اثبات نشده بی‌گناه در نظر گرفته شود.
Catalina Vasquez ©
بند ۱۲. هر انسانی حق دارد حریم خصوصی داشته باشد و حیثیت او مورد حمله قرار نگیرد.
Mario Pinheiro ©
بند ۱۳. هر انسانی حق دارد آزادی تردد داشته باشد و آزادانه کشور خود را ترک کند یا به آن بازگردد.
Subin Yang ©
بند ۱۴. هر انسانی حق دارد برای گریز از تعقیب و آزار، درخواست پناهندگی دهد.
Mario Pinheiro ©
بند ۱۵. هر انسانی حق دارد تابعیت یک کشور را داشته باشد.
Mojtaba Adibi ©
بند ۱۶. هر انسانی حق دارد ازدواج کند و تشکیل خانواده دهد.
Catalina Vasquez ©
بند ۱۷. هر انسانی حق مالکیت دارد.
Kamila Bassioni ©
بند ۱۸. هر انسانی حق دارد از آزادی اندیشه، عقیده و مذهب برخوردار باشد.
Subin Yang ©
بند ۱۹. هر انسانی حق دارد از آزادی بیان و عقیده برخوردار باشد.
Catalina Vasquez ©
بند ۲۰. هر انسانی حق دارد از آزادی تشکل و تجمع صلح‌آمیز برخوردار باشد.
Subin Yang ©
بند ۲۱. هر انسانی حق دارد در اداره امور کشور خود مشارکت کند و به خدمات دولتی دسترسی برابر داشته باشد.
Mario Pinheiro ©
بند ۲۲. هر انسانی حق دارد از امنیت اجتماعی برخوردار باشد.
Kamila Bassioni ©
بند ۲۳. هر انسانی حق دارد کار کند، در قبال کار برابر مزد برابر دریافت کند، از حمایت در برابر بی‌کاری برخوردار شود و حق تشکیل و پیوستن به اتحادیه‌های صنفی را داشته باشد.
Mojtaba Adibi ©
بند ۲۴. هر انسانی حق فراغت و تفریح دارد.
Catalina Vasquez ©
بند ۲۵. هر انسانی حق دارد از سطح زندگی شایسته، از جمله در زمینه دسترسی به غذا، پوشش، مسکن، خدمات پزشکی و خدمات اجتماعی برخوردار باشد.
Mario Pinheiro ©
بند ۲۶. هر انسانی حق تحصیل و آموزش دارد.
Mojtaba Adibi ©
بند ۲۷. هر انسانی حق دارد در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و علمی مشارکت کند و از آن‌ها بهره‌مند شود.
Subin Yang ©
بند ۲۸. هر انسانی حق دارد شاهد برقراری نوعی از نظم اجتماعی و بین‌المللی باشد که امکان تحقق حقوق مندرج در این اعلامیه را فراهم سازد.
Mojtaba Adibi ©
بند ۲۹. ما در قبال دیگران مسئولیت داریم و باید از حقوق و آزادی‌های آنان دفاع کنیم.
Kamila Bassioni ©
بند ۳۰. هیچ‌کس مجاز نیست این حقوق و آزادی‌ها را از ما سلب کند.
Subin Yang ©


۷۰ سال پس از تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر اهمیت آن در چیست؟

اعلامیه جهانی حقوق بشر، همان‌طور که از عنوانش بر می‌آید، سندی جهانی است به این معنی که شامل حال همه انسان‌ها در همه‌ کشورها در سراسر جهان می‌شود. این اعلامیه هر چند به خودی خودی از نظر قانونی الزام‌آور نیست اما حقوق و آزادی‌های مندرج در آن، امروز در قانون اساسی و قوانین داخلی بسیاری از کشورها گنجانده شده است.

این اعلامیه همچنین بنیانی بوده است برای تنظیم و تصویب معاهده‌های فراوان دیگر در زمینه حقوق بشر که بر اساس حقوق بین‌الملل الزام‌آور هستند. اعلا همین‌طور به معیاری روشن برای موازین حقوق بشری که باید در همه کشورها ترویج و رعایت شوند، تبدیل شده است.

اعلامیه جهانی حقوق بشر همچنان به عنوان مبنای قوانین و مقررات ملی و بین المللی عمل می‌کند. برای سازمان‌هایی نظیر عفو بین‌الملل، که متعهد به صیانت از حقوق بشر هستند، این اعلامیه به عنوان راهنمایی الهام‌بخش در تعریف رسالت‌ و تبیین مواضع ما عمل می‌کند.

جهان‌شمولی، تفکیک‌ناپذیری و به‌هم پیوستگی حقوق بشر

تمام حقوق بشر به یک اندازه اهمیت دارند و دولت‌ها باید این حقوق را به شکلی عادلانه، برابر و با اهمیت و تأکیدی یکسان مد نظر قرار دهند. همه کشورها وظیفه دارند که فارغ از ساختار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی‌شان، تمامی حقوق بشر را بدون هیچ‌گونه تبعیضی رعایت کنند.

بنابراین، فارغ از این که انسان‌ها چه تفاوت‌هایی با هم دارند، یک اصل اساسی وجود دارد: هر انسان دارای حقوق غیرقابل ‎انکار یکسان با همگان است.

هیچ‌گونه تبعیض و تمایزی نباید قائل شد، از جمله به خاطر نژاد، رنگ پوست، جنسیت، گرایش جنسی یا هویت جنسیتی، زبان، مذهب، دیدگاه‌های سياسی يا هر نوعی از دیدگاه فردی، ملیت یا خاستگاه اجتماعی، مکنت، زادگاه، یا هر موقعیت دیگری از این دست.

اعلامیه جهانی حقوق بشر همچنین نشان می‌دهد که حقوق بشر غیرقابل‌تقلیل بوده و مفاد آن لازم و ملزوم یکدیگر به شمار می‌روند. هرکدام از ۳۰ حق مندرج در اعلامیه به اندازه سایر حقوق اهمیت دارد. هیچ‌کس نمی‌تواند تصمیم بگیرد که برخی از آن‌ها مهم‌تر از بقیه هستند. نادیده گرفتن یک حق، تأثیر منفی بر حقوق دیگر می‌گذارد.


اعلامیه جهانی حقوق بشر و عکس‌های تاریخی

۱۹۴۶

۱۹۴۶: النور روزولت (۱۹۶۲-۱۸۸۴) نویسنده، سخنور، سفیر، کنشگر اجتماعی و همسر فرانکلین روزولت، سی و دومین رئیس جمهوری آمریکا. او در مقام یک نماینده‌ در سازمان ملل در همایشی در مقر موقت سازمان ملل در لیک ساکسس نیویورک به یک سخنرانی از طریق هدفون گوش می‌دهد. (عکس از کیستون/گتی ایمجز). 
Getty Images ©

دسامبر سال ۱۹۴۸

النور روزولت، رئیس کمیسیون حقوق بشر و دکتر شارل مالک، رئیس کمیته سوم مجمع عمومی (دوم از راست) در نشست مطبوعاتی پس از تکمیل متن اعلامیه جهانی حقوق بشر. ۷ دسامبر ۱۹۴۸، پاریس، فرانسه – عکس از سازمان ملل.
UN PHOTO ©

فوریه ۱۹۵۰

گروهی از زنان ژاپنی که هنگام بازدید از مقر موقت سازمان ملل در لیک ساکسس به اعلامیه جهانی حقوق بشر نگاه می‌کنند. ۲۴ فوریه ۱۹۵۰، سازمان ملل، لیک ساکسس، نیویورک. عکس از سازمان ملل.
UN PHOTO ©

دسامبر ۱۹۹۷

امضای تعهدنامه کارزار عفو بین‌الملل برای اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط جمعی از کودکان در پارلمان نروژ در تاریخ ۱۱ دسامبر ۱۹۹۷. در سال‌های ۱۹۹۸-۱۹۹۷ سازمان عفو بین‌الملل کارزاری را برای گرامیداشت پنجاهمین سالگرد تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر به راه انداخت. عکس از عفو بین‌الملل، جان بیورنسن-
Amnesty International/Jon Bjørnsen ©

مه ۱۹۹۸

امضای تعهدنامه کارزار عفو بین‌الملل برای اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط رهبر معنوی دالایی لاما طی دیداری با آنیتا رودیک و بیل شولتز، مدیر عفو بین‌الملل آمریکا در آتلانتا، آمریکا در تاریخ ۱۱ می ۱۹۹۸. در سال‌های ۱۹۹۸-۱۹۹۷ سازمان عفو بین‌الملل کارزاری را برای گرامیداشت پنجاهمین سالگرد تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر به راه انداخت. عکس از عفو بین‌الملل.
Amnesty International ©

سپتامبر ۱۹۹۸

امضای تعهدنامه کارزار عفو بین‌الملل برای اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط محمد علی، مشت‌زن سرشناس در نیویورک، آمریکا در تاریخ ۲۸ دسامبر ۱۹۹۸. در سال‌های ۱۹۹۸-۱۹۹۷ سازمان عفو بین‌الملل کارزاری را برای گرامی‌داشت پنجاهمین سالگرد تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر به راه انداخت. عکس از عفو بین‌الملل.
Amnesty International ©

دسامبر ۲۰۰۸

مردم در جریان یک گردهمایی سازماندهی شده توسط عفو بین‌الملل به تاریخ ۱۰ دسامبر ۲۰۰۸ در پاریس به مناسبت شستمین سالگرد تصویب اعلامیه حقوق بشر روی دیواری که مفاد این اعلامیه را به نمایش گذاشته پیام‌‌ می‌نویسند. عکس از ای اف پی / برتران گوای/ گتی ایمجز
AFP/Getty Images ©

عفو بین‌الملل چگونه برای احقاق حقوق مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر مبارزه می‌کند؟

اعلامیه جهانی حقوق بشر سنگ بنای حقوقی است که عفو بین‌الملل و هفت میلیون کنشگر این جنبش برای تحقق آن مبارزه می‌کنند. با گذشت بیش از ۵۰ سال از زمان تأسیس عفو بین‌الملل، ما همچنان به کارزار و مبارزه برای دستیابی به آزادی، افشای حقیقت، تامین عدالت و تحقق زندگی توام با کرامت انسانی ادامه می‌دهیم.

عفو بین‌الملل فعالان خود را بسیج می‌کند تا در حمایت از کسانی که حقوق‌شان نقض شده است، اقدام کنند. ما همچنین درباره نقض حقوق بشر در نقاط مختلف جهان تحقیقات انجام می‌دهیم، اطلاع‌رسانی می‌کنیم و امکان دسترسی نسل‌های آینده به مستندات نقض حقوق بشر را فراهم می‌آوریم تا روزی که این حقوق به واقعیتی عینی برای همگان بدل شود.

عفو بین‌الملل چگونه برای احقاق حقوق مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر مبارزه می‌کند؟

اعلامیه جهانی حقوق بشر سنگ بنای حقوقی است که عفو بین‌الملل و هفت میلیون کنشگر این جنبش برای تحقق آن مبارزه می‌کنند. با گذشت بیش از ۵۰ سال از زمان تأسیس عفو بین‌الملل، ما همچنان به کارزار و مبارزه برای دستیابی به آزادی، افشای حقیقت، تامین عدالت و تحقق زندگی توام با کرامت انسانی ادامه می‌دهیم.

عفو بین‌الملل فعالان خود را بسیج می‌کند تا در حمایت از کسانی که حقوق‌شان نقض شده است، اقدام کنند. ما همچنین درباره نقض حقوق بشر در نقاط مختلف جهان تحقیقات انجام می‌دهیم، اطلاع‌رسانی می‌کنیم و امکان دسترسی نسل‌های آینده به مستندات نقض حقوق بشر را فراهم می‌آوریم تا روزی که این حقوق به واقعیتی عینی برای همگان بدل شود.